J Krishnamurti जिदू कृष्णमूर्ती

  स्वामी वेंकटेशानंद: कृष्णजी, मी आपल्या सारख्या गुरूकडे एक नम्र साधक म्हणून आलो आहे, अध्यात्मिक अर्थाने नव्हे तर त्याच्या शाब्दिक अर्थाने, अज्ञानाच्या अंधारा पासून दूर करणारा, अशा अर्थी गुरु शब्द आहे. 'गु' म्हणजे अज्ञानाचा अंधकार आणि 'रू' म्हणजे निराकरण करणारा. म्हणूनच गुरु हा अज्ञानाचा अंधकार दूर करणारा प्रकाश आहे आणि आपण आता माझ्यासाठी तो प्रकाश आहात. जसे गौतम बुद्ध हे भिक्षुंना संबोधित करायचे किंवा वशिष्ठ मुनी हे रामाला सूचना द्यायचे तसे मी आता या तंबूत बसून आपणास ऐकत आहे.  आमच्याकडे उपनिषदांमध्ये या गुरूंची काही उदाहरणे आहेत; प्रथम वरुण देव, ते आपणा सारखेच गुरु होते. ते केवळ 'तपसा ब्रह्मा ... तपो ब्रह्मेती' अशा शब्दांनी आपल्या शिष्याला अनुग्रह देत असे. ब्रम्ह म्हणजे काय? मला विचारू नका. तपो ब्राह्मण, तप, तपस्या किंवा शिस्त किंवा आपण नेहमी म्हणता तसे, 'शोधा'. आणि त्याचे शिष्य स्वतःच टप्प्या टप्प्याने सत्य शोधत असत. यज्ञवल्क्य आणि उद्धलका यांनी अधिक थेट दृष्टीकोन स्वीकारला. यज्ञवल्क्य यांनी आपल्या पत्नी मैत्रेयीला शिकविण्यासाठी नेती-नेती पद्धत वापरली....

स्वामीजी: धन्यवाद सर. गुरु काय आहे याच्याशी जवळून संबंधित असा शिष्य म्हणजे काय हा एक प्रश्न आहे. शिष्य म्हणजे शिस्त म्हणजे शिकणे असे आपण परिभाषित केले आहे. वेदांत साधकांना त्यांच्या पात्रतेनुसार किंवा परिपक्वतानुसार वर्गीकृत करतो आणि त्यांच्या शिक्षणाच्या योग्य पद्धती त्यानुसार निर्धारित करतो. चांगली समज असलेल्या शिष्याला सात्विक मार्गदर्शन केले जाते किंवा तत्काळ जागृत करण्याचा मंत्र दिला जातो. त्याला उत्तम अधिकारी म्हणतात. मध्यम क्षमता असलेल्या शिष्यास अधिक विस्तृत उपासना दिल्या जातात; त्यांना मध्यमाधिकारी म्हणतात. तामसी लोकाना परिपक्व होण्याच्या दृष्टीने पौराणिक कथा, विधी इत्यादींसह मनोरंजन केले जाते; त्यांना अधमाधिकारी म्हणतात. कदाचित यावर तुम्ही भाष्य कराल का?   कृष्णजी: ते करण्यासाठी, परिपक्वता म्हणजे काय हे समजले पाहिजे. परिपक्वता म्हणजे काय? ते वय, वेळेवर अवलंबून आहे काय? स्वामीजी: नाही कृष्णजी: तर आम्ही ते काढू शकतो. वेळ, वय हे परिपक्वता दर्शवत नाही. मग जो माणूस उच्च, बौद्धिक दृष्ट्या सक्षम आहे, अत्यंत विद्वान माणसाला परिपक्वता येते काय? स्वामीजी: नाही तो शब्द फिरवून व...

स्वामी वेंकटेशानंद: सत्य शोधण्यासाठी लोक बाह्य मदत का घेतात, दुसऱ्यांच्या कुबड्या का वापरतात? लोकांना इतरांवर अवलंबून राहायचे का आवडते, मग ते येशू, बुद्ध किंवा प्राचीन संत असोत. अडलेल्याना मदत न करणे जेव्हढे अयोग्य आहे तेव्हढेच त्यांना चमच्याने भरविणे अधिक अयोग्य आहे. अशावेळी आपना सारखी व्यक्ती काय करते?  दोन प्रश्न आहेत. आम्ही का शोधत असतो? आणि, आपणास कुबड्यांची आवश्यकता का भासते?   कृष्णमूर्ति: माणसे दुःखी असतात आणि त्यांना सुख हवे असते. सुख आणि आनंद शोधण्याचा तो एक प्रकार आहे. ज्ञान म्हणजे काय हे कोणास माहिती नसते. धर्मग्रंथ वाचून ते त्याकडे आकर्षित होतात आणि जे वाचले आहे तेच ते शोधतात.   एखाद्याला मिळकत कमी आहे, त्याने अधिक मिळविण्याचा प्रयत्न करणे रास्त आहे. परंतु मानसिकदृष्ट्या, अंतर्भूतपणे, आपण काय शोधत असतो? आणि तेव्हा आपण ते शोधत असताना ते खरे आहे की नाही हे कसे कळते? आपला शोध हेच सत्य आहे हे आपणास कसे कळेल? शोधण्या पेक्षा का शोधावे हा मूलभूत प्रश्न नव्हे काय? आणि आपणास जे वाचून ऐकून माहीत आहे तेच सत्य आहे असे समजले तर ते सत्य क्वचितच नसणार. जो भूतकाळ आ...