कृतिशील समाज कार्य

 

आपण कृतिशील प्रयत्न करीत नाही म्हणून सामाजिक नैतिक मूल्यांचा र्हास होत आहे. समस्या अतिशय गंभीर होत चालली आहे म्हणून आपणास कृतिशील होणे आवश्यक आहे. 

कोणत्याही समस्येवर उपाययोजना करण्यापूर्वी आपणास त्या समस्येची जाणीव असणे आवश्यक असते. समस्येवरील उपाय सुद्धा तेच ते जुन्याचे केवळ नूतनीकरण नसावे. 

आपण एकमेकांचे अंधानुकरण करीत असतो, आणि ते आपल्या अंगवळणी पडले आहे. नवीन निर्माण करण्यासाठी वेळ आणि कल्पकता लागते ती आपण हरवून बसलो आहोत. कळपातील प्राण्यांप्रमाणे आपण एकमार्गी झालो आहोत. व्यक्ती ही व्यक्तिगत राहिली नसून ती समाजाचा भाग बनली आहे. समाजातील ठराविक धार्मिक किंवा सामाजिक नमुन्यांमध्ये आपण स्वतःला बसवीत असतो. अंधानुकरण मुळे व्यक्तिगत मत निर्माण होणे बंद झाले आहे. आपण प्रत्येकजण आपल्या धर्माचे, गुरूंचे, नेत्यांचे मानसिक गुलाम झालो आहोत. आपल्या प्रतिक्रिया त्यांच्या मताप्रमाणे असतात. 

मानवी समाजाच्या अवनतीचे अंधानुकरण हे एक प्रमुख कारण आहे आणि त्यामधील भयानक प्रकार हा आहे की आपण ज्यांचे अनुकरण करीत असतो ते नेते सुद्धा अंधानुकरण करत असतात आणि तेच त्यांचे चातुर्य असते. खऱ्या अर्थाने तसे आता कोणीच INDIVIDUAL राहिले नाही.

जिथे नेत्यांचे उदात्तीकरण होते तिथे त्यांच्या विचारांचे अंधानुकरण केले जाते आणि तेथील समाजाची अधोगती निश्चित आहे. याचे जर आपणास यथार्थ आकलन झाले असेल तर किमान आपण तरी कृतिशील बनायला काय हरकत असावे? आणि आपल्या लक्षात आले असेल की *समाज कृतिशील बनण्यासाठी तो अधिकार गाजविणाऱ्या नेत्यांपासून मुक्त असलाच पाहिजे. अधिकार गाजविणारा नेता असला की त्याची भक्ती सुरू केली जातेच.

नवीन उपाययोजना मूलभूत आकलना मधून आलेल्या असाव्यात, त्यासाठी नकारात्मक विचार आवश्यक असतात. जे अयोग्य आहे, चुकीचे आहे त्याचा नकार करणे, त्यांना जीवनातून हद्दपार करणे म्हणजे नकारात्मक उपाय होत. समाज कशामुळे अधोगतीस चालला आहे, ते शोधणे आणि त्याचे नकारा मध्ये रूपांतरण करणे हाच तरणोपाय असतो. नवीन काय चांगले असेल ते आकलन होई पर्यंत जे जे टाकावू असते ते टाकून जागा मोकळी केली की तिथे नवीन सहज येत राहते. 

जुन्या परंपरा, जुने विचार ज्यांनी मानव समाजाची विभागणी केली आहे त्या परंपरा, ते विचार आणि त्यांच्या श्रद्धा यांचा त्याग करायलाच हवा तरच भावी मानव समाज शांतता पूर्ण सहजीवन जगू शकतो.

 जे कृष्णमुर्ती,

Book: First and Last Freedom

Chapter: III Individual and Society




.



टिप्पण्या

टिप्पणी पोस्ट करा

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

मानसिक मृत्यू हाच सत्य साक्षात्कार करण्याचा एकमेव मार्ग आहे

मृत्यूविरुद्ध प्रखर प्रतिकार करून, अनेक मार्गाने झगडून अखेर आपणास हे जग सोडून जावे लागते  पण कसलाही प्रतिकार न करता, दुःखी जीवन न जगता, आत्महत्येचा विचार सुद्धा न करता, चांगले आरोग्य असताना आणि जिवंत असताना आपणास मृत्यूच्या घरात प्रवेश करणे शक्य होईल का?  होय, हे तेव्हाच शक्य आहे जेव्हा मन त्याच्या मी पणाला म्हणजे स्वतःला मारते. आपली समस्या हि शारीरिक मृत्यूची नाही, तर मनाने शतकानुशतके जमवलेल्या त्याच्या पारंपरिक माहिती संग्रहातून, सतत वाढत जाणाऱ्या स्मृतीतून, त्याने स्वत:ला अधिक बळकट करणे ही आहे. मन स्वतःला स्वतःच्या बंधनातून मुक्त कसं करू शकतं? एकतर बाहेरील शक्ती आवश्यक आहे, नाहीतर भूतकाळाने कलुषित झालेल्या मनाच्या अशुद्ध भागाला मनाच्या काळ विरहित शुद्ध आणि पवित्र भागाने हस्तक्षेप केला पाहिजे.  बाहेरील शक्तीचा जो काल्पनिक प्रभाव ग्रहीत धरला जातो त्यानेच त्याच्या परंपरा, श्रद्धा आणि संस्कृतींनी मनाला कलुशित केले आहे. जर बाहेरची शक्ती गृहीत धरली तर ती मनाच्या पलीकडची गोष्ट असेल म्हणजे मन कोणत्याही स्वरूपात त्याला स्पर्श करू शकणार नाही.  विचार हा मानसिक काळाचा परिणाम ...
अधिक वाचा

मी कोण आहे?

इमेज
  ध्यान करण्यापूर्वी, ध्यान करणारा कोण आहे? ते ओळखणे महत्वाचे आहे, बरोबर? ध्यान करणारा म्हणतो, 'मी ध्यान केले पाहिजे'. बरोबर? तुम्ही हे सर्व लक्षात घेत आहात का? ध्यान करणारा नेमका कोण आहे? तो फक्त एक विचार आहे, नाही का? कृपया नीट निरीक्षण करा. मानवी मन आणि त्याच्या विचाराने बाह्य जगात आणि अंतर्मनात भ्रम निर्माण केले आहेत हे ज्याच्या लक्षात येते त्याला असे वाटते की ध्यानाद्वारे तो शांती मिळवू शकेन. म्हणून तो ध्यान करून विचारांवर नियंत्रण करण्याचे ठरवतो. विचार करणारा मी स्वतःला सांगत असतो, तो विचार करणारा मी आणि त्याचे विचार असे वेगवेगळे करतो आणि विचार करणारा मी म्हणतो, 'मी विचारांवर नियंत्रण ठेवले पाहिजे'. बरोबर? द्वैत निर्माण झाल्याने विचार नियंत्रित करताना विचार करणारा मी आणि त्याचे विचार यांच्यात संघर्ष होत असतो, नाही का? यामध्येच जीवन उर्जेचा अधिक अपव्यय होत असतो, बरोबर? तर विचार करणारा मी हा विचारांची कल्पना आहे, नाही का? तो आत्मा आहे असे मानू नका; ती संकल्पना विचारांची निर्मिती आहे. तुम्ही अपप्रचाराच्या सापळ्यात अडकला आहात. बरोबर? नाही? जेव्हा विचारवंत मी असे म्ह...
अधिक वाचा

जीवनाची जटीलता

इमेज
सजगता, जागरूकता, ध्यान हे सरावाचा परिणाम नाही कारण सराव म्हणजे सवयीची पुनरावृत्ती आणि सवय म्हणजे जागरूकतेला नकार. जागरूकता ही वर्तमान क्षणाची असते ती भूतकाळाचा परिणाम नसते. किंवा आपण जागरूक होऊ असे म्हणणे म्हणजे जागरूकता नाही. आपण यापुढे लोभ करणार नाही असे म्हणणे म्हणजे तो पर्यंत लोभी राहणे असते, प्रत्यक्ष लोभाबद्दल अनभिज्ञ राहणे होय. आपण एखादी जटिल समस्या कशी हाताळतो याचे आकलन खूप महत्वाचे आहे. आपण वर्तमानातील जटिलतेला भूतकाळातील जटिल माहितीने सामोरे जाऊ नये; आपण त्याकडे साधेपणाने पाहिले पाहिजे आणि आपला साधेपणा जितका जास्त असेल तितके त्याचे वास्तव जास्त स्पष्ट आकलन होईल. वास्तव समजून घेण्यासाठी आणि अनुभवण्यासाठी मनाचा संपूर्ण साधेपणा आणि स्थिरता असणे आवश्यक आहे. जेव्हा आपण अचानक एखादे भव्य दृश्य पाहतो किंवा एखादा महान विचार येतो किंवा उत्तम संगीत ऐकतो तेव्हा आपण पूर्णपणे शांत असतो. आपले मन हे कधीच स्थिर नसते परंतु जटिलता ओळखण्यासाठी शांत असणे महत्वाचे असते. स्वतःचे सत्य स्वरूप, जीवनाची जटिलता समजून घेण्यासाठी, मनाचा मोकळेपणा हवा आणि भ्रामक जीवनाशी संबंधित नसणे आवश्यक आहे. परंतु आपल्य...
अधिक वाचा